Kalendarium parafii w Bieganowie Featured

29 Paź 2016
1470 razy

 

kosciolbieganowo

Kościół Parafialny w Bieganowie (łac. Ecclesia Parochialis in Bieganowo) w potocznym znaczeniu oznacza po prostu budynek przeznaczony do odbywania praktyk religijnych. Jednak należy też pamiętać, że termin „kościół” zawiera w sobie szerszy kontekst, oznacza bowiem wspólnotę ludzi wierzących, zgromadzonych na pewnym określonym i ograniczonym terytorialnie obszarze.  W takim kontekście rozumiany jest kościół lokalny, którego najmniejsza jednostką organizacyjną jest parafia i jednocześnie jest to najmniejsza wspólnota wierzących w Kościele .

Bieganowski kościół, czyli właśnie owa wspólnota, istnieje od bez mała 600 lat. Zapewne żadna z instytucji na tym terenie nie może poszczycić się równie wielowiekową tradycją. Początki kościoła w Bieganowie sięgają I połowy XV wieku i trwają nieprzerwanie po dziś dzień, choć w ciągu minionych stuleci niejednokrotni zmagał się on z licznymi zawirowaniami, podupadał, zmieniał przynależność administracyjną i administratorów, miewał też lata świetności. By przedstawić w uporządkowany sposób historię tej instytucji, należałoby zaproponować jakąś formę periodyzacji jej dziejów, chociażby taką: 

  • I połowa XV w. – 1729  Od początków do restauracji kościoła
  • 1730 – 1815  Od restauracji do kongresu wiedeńskiego
  • 1816-1925  Ostatnie 110 lat w diecezji poznańskiej (do bulli Vixdum Poloniae unitas)
  • 1925-1945  Pierwsze 20 lat w archidiecezji gnieźnieńskiej
  • 1945- 2013  Czasy współczesne

Oczywiście, periodyzacja powyższa to tylko propozycja i nie należy jej traktować arbitralnie. Jednak ze względu na fakt, iż lata wyznaczające granice poszczególnych interwałów czasowych odzwierciedlają kluczowe momenty z życia lokalnej wspólnoty, historii regionu i dziejów kościoła w Polsce, wydaje się ona wystarczająca, by ukazać historię bieganowskiej parafii na płaszczyźnie lokalnej, jak i w szerszym kontekście. Należy bowiem pamiętać, że decyzje dotyczące TEJ WSPÓLNOTY nie zawsze zapadały na miejscu, często o jej losach decydowano setki i tysiące kilometrów stąd…  

 

HISTORIA PARAFII W BIEGANOWIE

KALENDARIUM

 

I połowa XV w. – 1729 Od początków do restauracji kościoła

1424 – w źródłach pojawia się pierwsza wzmianka o parafii w Bieganowie. Miejscowy kościół został wybudowany i uposażony przez ówczesnych właścicieli wsi – ród Bieganowskich herbu Grzymała. Nadano mu 2 ślady roli, ogrody i dziesięciny ze wsi Bieganowa, która sama stanowiła całą parochią. Jako proboszcz parafii wymieniany jest Mikołaj. Być może została ona wyodrębniona z parafii Sokolniki, której początki sięgają XIII wieku.

1510 - w Liber beneficiorum dioecesis Posnaniensis anni 1510 (Księga uposażenia diecezji poznańskiej z roku 1510) prymasa Polski Jana Łaskiego parafia w Bieganowie figuruje pod wezwaniem Wszystkich Świętych (…que est tituli Sanctorum Omnium).

1564 (ok.) – parafia bieganowska składa biskupom poznańskim z 5 łanów i 3 kwart roli po 3 wiertle pszennej mąki, jednę ćwiertnię owsa i 3 grosze małdratów.

1661 – bieganowską parafię wizytuje bp Wojciech Tolibowski. W zapiskach z wizytacji kościół figuruje już pod wezwaniem Znalezienia Św. Krzyża. Poza tym wizytator notuje obserwacje: Zwiedziliśmy kościół parochialny we wsi Bieganowie, kolacyji ur. Bartłomieja Bieganowskiego, wsi tej dziedzica i kolatora kościoła. Kościół ten jest maleńki (satis parva)… 

XVII/XVIII w. – kościół w Bieganowie popada w ruinę. Być może przyczynę tego stanu należy łączyć z faktem, że u schyłku XVII wieku rodzina Bieganowskich przestaje być właścicielami wsi.

1729 – kolejny właściciel Bieganowa, Franciszek Kowalski herbu Korab odbudowuje kościół i osadza tymczasowo na probostwie ks. Augustyna Wyszkowskiego ze zgromadzenie O.O. Filipinów ( którzy wówczas rezydowali w Biechowie, wsi, której właścicielem był jednocześnie dziedzic Bieganowa). 

Przez cały ten okres parafia w Bieganowie należała do diecezji poznańskiej i dekanatu pyzdrskiego.

1730 – 1815  Od restauracji kościoła do kongresu wiedeńskiego

1730 (ok.) – do bieganowskiej świątyni zostaje ufundowany ołtarz główny z krucyfiksem o charakterze gotyckim. 

1731 - odrestaurowany kościół konsekruje biskup poznański Jan Joachim Tarło.

1736 – umiera patron, fundator i dobrodziej bieganowskiego kościoła, Franciszek Kowalski herbu Korab.

1737 – wizytacja bieganowskiej parafii przez archidiakona poznańskiego Stanisława Kaczkowskiego. Wizytator notuje: kościół drewniany (modrzewiowy) z wieżą z 2 dzwonami i sygnaturką; trzy ołtarze, kilka srebrnych i pozłacanych paramentów, plebania drewniana, parterowa, legat mszalny na sumę 1000 florenów…

1738 – właścicielem wsi i patronem kościoła zostaje Stefan Prusiński.

1747 – proboszczem parafii w Bieganowie zostaje ks. Piotr Koryński.

1761 – właścicielem Bieganowa i kolatorem kościoła zostaje Józef z Komorza Kurczewski.

1777 – archidiakon poznański Franciszek Ksawery de Verbno Rydzyński wizytuje bieganowską parafię. Wizytator notuje: stan kościoła dobry, przybył ołtarz Przemienienia Pańskiego, przy plebanii budynek dla służby kościelnej. Brak organisty, kostnicy, konfesjonału…

1779 – właścicielem wsi i kolatorem kościoła zostaje Jan z Paradyża Bronisz herbu Wieniawa.

1790-1793 – wakans na stanowisku proboszcza.

1793, 08 lipca – proboszczem parafii zostaje ks. Mateusz Borowicz.

1799 – patron kościoła wykonuje na jego rzecz inwestycje: stawia tylną ścianę, murowaną wieżę oraz parkan wokół świątyni. Ponadto funduje insygnia Męki Pańskiej, liczne paramenty, ambonę, ławkę patronacką, remontuje podłogę, okna, zakrystię, plebanię.

1803, 20 kwietnia – umiera Jan Bronisz i zostaje pochowany w kościele. Kolatorem zostaje jego syn Sergiusz Joachim Bronisz.

1815 - Pyzdry i dwie parafie tego dekanatu, Ciążeń i Samarzewo, zostają objęte granicami Królestwa  Kongresowego,  przez co odpadły  od diecezji poznańskiej. Przeniesiono wówczas siedzibę dekanatu do Miłosławia, nazywając dekanatem  miłosławskim 17 parafii dawnego dekanatu pyzdrskiego, w tym parafię w Bieganowie.

 

1816-1925   Ostatnie 110 lat w diecezji poznańskiej (do bulli Piusa XI Vixdum  Poloniae unitas)

1821 – do bieganowskiej parafii zostają włączone następujące wsie: połowa Szamarzewa, Borkowo, Gałęzewo i niezidentyfikowana Kolonia. 

1833-35 – Sergiusz Joachim Bronisz przeprowadza w swoich dobrach regulację, m. in. nadaje nowe ziemie probostwu.

1836, 01 października – dotychczasowy proboszcz Bieganowa, ks. Mateusz Borowicz przechodzi na emeryturę i zdaje ks. Janowi Koperskiemu bieganowskie probostwo: sprzęty, budynki plebańskie, pola, ogrody, sady i łąki , a to wszystko w stanie dobrem…

1836, 11 października – tymczasowym komendarzem parafii w Bieganowie zostaje mianowany ks. Wojciech Twardowski, proboszcz w Gozdowie.

1838 – Sergiusz Joachim Bronisz czyni zabiegi o pozyskanie dla parafii stałego duszpasterza.

1839, 01 marca – ks. Karol Kotusz, dotychczasowy mansjonarz w Krobi otrzymuje w zarząd parafię w Bardzie i komendę w Bieganowie.

1839, 12 marca – ks. Kotusz zostaje przeniesiony do Kaczanowa, a komendy na beneficjum w Bieganowie udzielono ks. Adamowi Urbanowskiemu, plebanowi z Zielińca; początek unii personalnej parafii w Bieganowie i Zielińcu. 

1840 – remont kościoła.

1840-41- budowa szkoły w Bieganowie.

1842, 15 lutego – w Bieganowie umiera Sergiusz Joachim Bronisz, drugi dziedzic Bieganowa z rodu Broniszów i kolator kościoła. Kolatorem kościoła zostaje na mocy testamentu Stanisław Bronisz.

1842, maj – ks. Adam Urbanowski zostaje wybrany na przewodniczącego Rady Szkolnej. Od tego momentu każdorazowo proboszcz Bieganowa będzie pełnił jednocześnie funkcję przewodniczącego Rady Szkolnej. 

1842, 23 lipcaNa dniu 23 lipca o godzinie 11 w nocy zakończył swe życie śp. JMX. Urbanowski, pleban w Zielińcu, komendarz zamieszkały w Bieganowie (x. Twardowski, dziekan miłosławski). Rządcą parafii zostaje ponownie ks. Wojciech Twardowski z Gozdowa.

1845 – komendarzem w Bieganowie i Zielińcu zostaje mianowany ks. Piotr Hubert.

1846 – wobec licznych skarg parafian ks. Hubert zostaje odwołany i przeniesiony na inną parafię. Parafianie zarzucali duszpasterzowi m. in. to, że nigdy nie powie, na którą niedzielę czyta Ewangelię […], na plebanię nie zajrzy i tylko często bawi we dworze…

1846, 18 września – komendę nad beneficjami w Bieganowie i Zielińcu otrzymuje ks. Antoni Krąkowski.

1847-49 – konflikt pomiędzy ks. Krąkowskim a ks. dziekanem Twardowskim, który w miarę upływu tych dwu lat narastał, osiągając swoje apogeum w sierpniu 1849. 

1849, wrzesień/październik – w Bieganowie powstaje ogrodzony cmentarz dla ofiar epidemii cholery.

1849, listopad – odwołanie ks. Krąkowskiego. Ks. Wojciech Twardowski po raz trzeci zostaje komendarzem parafii w Bieganowie i Zielińcu.

1854 – ks. Michał Wagner z Koźmina zostaje substytutem ks. Twardowskiego w parafii w Bieganowie i w Zielińcu.

1855 (ok.) – funkcje duszpasterskie w Bieganowie wykonuje ks. Skrzyszowski ze Sokolnik.

1856 – komendę w parafiach Bieganowo i Zieliniec zostaje powierzona ks. Antoniemu Nerlichowi, którego z powodu choroby wspomaga ks. Jan Kochler ze Sokolnik.

1865, listopad – Konsystorz odbiera Stanisławowi Broniszowi prawo do używania tytułu kolatora, pozostawiając mu jedynie cywilny tytuł patrona. Powodem są jego liczne zaniedbania jako dotychczasowego kolatora. 

1866, 14 styczniaMam zaszczyt donieść, iż xiądz Antoni Nerlich dnia 14 stycznia r. b. o 3ci godzinie po południu zakończył swe chorobliwe życie w Bieganowie jako kommendarz (x. Robiński). Komendarzem w Bieganowie zostaje ks. Jan Robiński, dziekan miłosławski, kurator w Biechowie.

1866 – czasowo obowiązki duszpasterskie w Bieganowie pełni ks. Jan Kochler ze Sokolnik, któremu dziekan miłosławski powierzył zarząd duchowny i administracyjny w parafii.

1866, 05 sierpnia – Konsystorz udziela komendy na beneficjum w Bieganowie i tymczasowej komendy na beneficjum w Zielińcu ks. Franciszkowi Michnikowskiemu, dotychczasowemu wikaremu w Śremie. 

1868 – ks. Michnikowski zostaje mianowany proboszczem.

1882 – przy drodze do Zielińca założono cmentarz parafialny.

1887, luty – proboszcz Michnikowski zostaje przeniesiony do Pleszewa. 

1887 – tymczasowo obowiązki duszpasterza w Bieganowie wykonuje ks. Adam Cichowski, proboszcz z Gozdowa. 

1887 – administratorem w Bieganowie i Zielińcu zostaje mianowany ks. Franciszek Borgiasz Białkowski.

1889-1890 – remont kościoła. 

1891 – ks. Białkowski zostaje mianowany proboszczem.

1897, 20 lutego – umiera patronka kościoła Tekla Eleonora Grabska Broniszowa, wdowa po Stanisławie Broniszu. Patronem zostaje Marian Grabski.

1907 – wybudowano organistówkę.

1911 – patronem kościoła w Bieganowie zostaje Edward Grabski.

1917 – dzwony kościelne zostają zarekwirowane na cele wojenne.

1918, 14 czerwca – prymas Polski kard. Edmund Dalbor wizytuje parafię w Bieganowie.

1919, 01 lipca – ks. Białkowski rezygnuje z funkcji proboszcza w Bieganowie. 

1919, 15 października – posługę w bieganowskiej parafii rozpoczyna ks. Jan Nepomucen Chrzan.

1923, 05 października – zawieszenie dwóch nowych dzwonów ufundowanych przez małżonków Grabskich.

1925 – ks. Chrzan zostaje przeniesiony do Żerkowa. Proboszczem w Bieganowie zostaje ks. Brunon Schmidt.

1925, 28 października – Piusa XI wydaje bullę Vixdum Poloniae unitas, na mocy której dekanat miłosławski, a wraz z nim parafia w Bieganowie, zostaje włączony do archidiecezji gnieźnieńskiej.

 

1925-1945 Pierwsze 20 lat w archidiecezji gnieźnieńskiej

 

1926-27 – generalny remont kościoła kosztem patrona Edwarda Grabskiego.

1926, 14 października – prymas Polski kard. August Hlond wizytuje parafię w Bieganowie. W księdze pamiątkowej pozostawia wpis rozpoczynający się od słów: Pax huic domui et omnibus habitantibus in ea…

1928 – początek budowy nowej plebanii.

1929, 13 sierpnia – za liczne zasługi dla kościoła patron Edward Grabski otrzymuje od papieża Piusa XI tytuł szambelana papieskiego.

1930, 22-23 maja – parafię w Bieganowie wizytuje bp Antoni Laubitz, sufragan archidiecezji gnieźnieńskiej.

1934, listopad – ks. Brunon Schmidt zostaje przeniesiony do parafii w Łabiszynie. Posługę w Bieganowie rozpoczyna ks. Stanisław Musiał.

1938, 16-17 maja – bp Antoni Laubitz wizytuje bieganowską parafię.

1939, marzec – ks. Stanisław Musiał zostaje mianowany proboszczem.

1940 (wiosna) – aresztowanie ks. Musiała. Kościół w Bieganowie zostaje zamknięty. Mieszkańcy Bieganowa od tej pory uczestniczą w nabożeństwach w Grabowie Królewskim, tam bowiem działa jedyny w powiecie wrzesińskim kościół, w którym posługuje ks. Henryk Mnichowski.

1940, 24 grudnia – w obozie koncentracyjnym w Dachau zostaje zamęczony ks. Stanisław Musiał. 

1942 (ok.) – Schutzpolitei rekwiruje dzwony z bieganowskiego kościoła.

 

1945 - 2013   Czasy współczesne

1945 – otwarcie bieganowskiego kościoła. Posługę duszpasterską w latach 1945-47 tymczasowo sprawuje proboszcz ze Sokolnik, ks. Marian Namysłowski.

1947 – administratorem parafii w Bieganowie i Zielińcu zostaje mianowany ks. Tadeusz Piekarski.

1948 – ks. Piekarski zostaje przeniesiony do Lubcza. Jego następcą zostaje mianowany ks. Witold Alojzy Walkowski. 

1951 – ks. Walkowski zostaje odwołany z bieganowskiej parafii.

1951-1953 – tymczasowe obowiązki duszpasterskie w Bieganowie wykonuje ks. Leon Brewiński, proboszcz parafii w Sokolnikach, który raz w tygodniu sprawuje nabożeństwo w Bieganowie. 

1953 – do pracy w parafii zostaje skierowany ks. Czesław Wieczorek, dotychczasowy wikariusz we Wrześni.

1958, 01 października – ks. Wieczorek zostaje odwołany z funkcji proboszcza bieganowskiej parafii i przeniesiony do parafii we Wronowach w dekanacie kruszwickim. Administratorem parafii zostaje mianowany ks. Tadeusz Zieliński, dotychczasowy wikariusz w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy.

1961 – ks. Tadeusz Zieliński zostaje mianowany administratorem parafii w Kołaczkowie. Na stanowisku administratora bieganowskiej parafii zastępuje go ks. Roman Lisiecki, dotychczasowy administrator parafii Świętej Trójcy w Pęchowie w dekanacie złotnickim.

1962 – ks. Lisiecki z powodów zdrowotnych zostaje odwołany, a na jego miejsce zostaje mianowany ks. Bernard Sołtysiak.

1964, 05 lipca – w obecności m. in. dziekana dekanatu wrzesińskiego, ks. kanonika Kazimierza Kinastowskiego w zewnętrzną ścianę wieży kościoła w Bieganowie zostaje wmurowana urna z prochami ks. Stanisława Musiała oraz poświęcona tablica ku jego czci.

1970, 04 marca – kościół w Bieganowie zostaje wpisany do rejestru zabytków pod numerem 951/A.

1971 – misje.

1971 – konsekracja ołtarza stołowego (posoborowego).

1979, 24-25 kwietnia – kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej nawiedza parafię w Bieganowie. 

1980 – parafię opuszcza ks. Bernard Sołtysiak, a proboszczem zostaje mianowany ks. Wacław Banaszak.

1982, 01/02 stycznia – pożar kościoła, w wyniku którego całkowitemu zniszczeniu ulega prezbiterium i nawa; bezpowrotnie utracono wiele bezcennych zabytków (zob. Wykaz zabytków kościoła w Bieganowie – stan na rok 1960). Ocalała jedynie wieża. Akcje ratunkową m. in. utrudniał siarczysty mróz.

1982, 15 marca – początek odbudowy kościoła.

1982, 21 kwietnia –  w surowych murach odbudowanej świątyni prymas Polski kard. Józef Glemp celebruje pierwszą Mszę św. oraz święci i wmurowuje kamień węgielny pod odbudowę spalonego kościoła.

1982, 17 lipca – zakończenie odbudowy kościoła.

1984, 25 czerwca – prymas Polski kard. Józef Glemp dokonuje konsekracji kościoła.

1992, 25 marca – na podstawie bulli cyrkumskrypcyjnej Totus tuus Poloniae populus Jana Pawła II powstaje dekanat wrzesiński II, do którego zostaje włączona parafia w Bieganowie. 

1992, 28 sierpnia – umiera proboszcz bieganowskiej parafii, ks. Wacław Banaszak. Duszpasterzem w Bieganowie zostaje mianowany ks. Tadeusz Leśniewicz.

1993 – ks. Leśniewicz z uwagi na zły stan zdrowia rezygnuje z kierowania parafią. Jego następcą zostaje mianowany ks. Jarosław Kiedzik. W wyniku szeregu skarg i zażaleń kierowanych przez parafian do Kurii kilka miesięcy później został odwołany. Jego miejsce zajmuje ks. Stefan Alwin.

1999, sierpień – umiera ks. Stefan Alwin. Proboszczem parafii w Bieganowie zostaje mianowany ks. Stanisław Drożyński.

1999 – Misje Jubileuszowe.

1999, 13 czerwca – Jan Paweł II podczas mszy w Warszawie dokonuje beatyfikacji 108 męczenników, wśród których znajduje się również były proboszcz bieganowski, ks. Jan Nepomucen Chrzan.

2004, 01 lipca – ks. Drożyński zostaje mianowany proboszczem parafii św. Ducha w Pobiedziskach, a na proboszcza parafii w Bieganowie zostaje powołany ks. Mariusz Wiśniewski.

2008 – bp Bogdan Wojtuś wizytuje parafię w Bieganowie.

2009 – remont elewacji i pokrycia wieży kościoła.

2013, 21 marca – prymas Polski abp Józef Kowalczyk przeprowadza wizytację bieganowskiej parafii.

Marek Błaszczyk

 

BIBLIOGRAFIA 

Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, Akta ogólne kościołów parafialnych, filialnych i kaplic, KA II 005/01, Bieganowo 1793-1866.

Callier Edmund, Powiat pyzdrski w XVI w. Szkic geograficzno-historyczny, Poznań 1888, s. 15.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, województwo poznańskie, red. T. Ruszczyńska, A. Sławska, z. 29, powiat wrzesiński, inwentaryzację przeprowadziła M. Kwiczala, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 1960, s. 3-4.

Kozierowski Stanisław, Szematyzm historyczny ustrojów parafialnych dzisiejszej Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Poznań 1934, s. 15-16. 

Kronika kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Krzyża w Bieganowie, oprac. S. Musiał (maszynopis).

Kudela Maria, Praca dyplomowa na temat historii Bieganowa, 1961.

Łukaszewicz Józef, Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej diecezji poznańskiej, t. 1. Poznań 1858, s. 368-369.

Nowacki Józef, Liber beneficiorum dioecesis posnaniensis anni 1510, Poznań 1950.

Pawiński Adolf, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Źródła dziejowe Polski, Warszawa 1883, s. 197.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, Warszawa 1880, s. 206-207.

„Miesięcznik Kościelny”

„Przewodnik Katolicki”

„Wielkopolscy księżą od XVIII do XX wieku” (strona internetowa)

 

Oceń ten artykuł
(2 głosów)

Oficjalna strona internetowa Sołectwa Bieganowo w gminie Kołaczkowo. Najświeższe informacje o bieżących wydarzeniach i przedsięwzięciach realizowanych  przez sołectwo i skupione wokół niego organizacje.

Najpopularniejsze

Najnowsze